De techniek achter Dolby Atmos object-based audio
Stel je even voor: je zit in je eigen bioscoop. De film start.
Een helikopter vliegt over, je voelt de luchtstroom boven je hoofd. Regendruppels vallen, niet alleen voor je, maar ook een beetje links, achter je. Dat is geen magie. Dat is Dolby Atmos.
En het is de reden waarom high-end home cinema de afgelopen jaren zo is veranderd. Het gaat niet langer om het aansluiten van een paar speakers.
Het gaat om het creëren van een driedimensionale geluidsbubbel, een ervaring die je voelt in elke vezel van je lijf.
Wij helpen je graag om te begrijpen hoe dit technisch werkt, zodat je de perfecte set-up voor jouw slimme woning kunt bouwen.
Weg met die kanalen, hallo objecten
Vroeger, en met vroeger bedoelen we de tijd van 5.1 of 7.1 surround, was alles gebaseerd op kanalen.
Er was een kanaal voor de linker voor speaker, een voor de center, een voor de sub, enzovoort. Het geluid werd gecodeerd voor die specifieke plek. Als een regendruppel in de film van rechts moest komen, werd het signaal naar de rechter-surroundspeaker gestuurd. Simpel, maar heel statisch.
Je zat vast aan een vaste opstelling. Dolby Atmos gooit het roer om.
Het stapt af van kanalen en denkt in 'objecten'. Een geluid, bijvoorbeeld dat van een vliegtuig, is in de film mix een eigen 'object'.
De geluidsdesigner geeft dat object een pad in de driedimensionale ruimte. De receiver of processor, zoals een high-end Meridian of Trinnov, berekent vervolgens welke speakers in jouw kamer op dat moment het geluid moeten produceren om dat pad na te bootsen. Het is het verschil tussen een schilderij dat je vanaf een vaste plek bekijkt en een virtual reality-ervaring waar je middenin staat.
De drie dimensies: waarom je speakers boven je hoofd wilt
De sleutel tot Atmos is de toevoeging van de hoogte. Daarom zie je in een echte Atmos-opstelling speakers boven je zitpositie, of speakers die naar het plafond schijnen.
Dolby onderscheidt drie hoofdtypen hoogte-weergave. De meest pure vorm zijn in-ceiling speakers. Deze zitten letterlijk in je plafond en geven de meest precieze 'rain from above' ervaring.
Ze vereisen wel wat voorbereiding tijdens de bouw of verbouwing van je woning.
Een andere optie zijn up-firing speakers. Dit zijn speciale modules die je op je bestaande voor- of surroundspeakers plaatst. Ze kaatsen het geluid van het plafond af.
Dit werkt verrassend goed, maar vereist een specifiek, vlak plafond zonder storende elementen zoals een balk. De derde optie zijn height speakers, die hoog aan de wand worden gemonteerd, net onder het plafond.
Deze zijn een prima compromis als inbouw niet mogelijk is. Een slimme integratie van je verlichting via DALI of Crestron kan, naast de impact van HDR10+ en Dolby Vision op je video-ontwerp, helpen om de sfeer rondom deze speakers te versterken.
Hoe de techniek in elkaar steekt: metadata en berekeningen
Het hart van Atmos is de metadata. De mix bevat niet alleen het geluid, maar ook de instructies: "Dit object moet van linksvoor naar rechtsachter bewegen, met een bepaalde hardheid en timing." Je receiver leest deze metadata en past de output dynamisch aan.
Heb je 9 speakers en een sub? Dan gebruikt het systeem die 9 speakers slim om het object te positioneren.
Heb je 13 speakers? Dan wordt de weergave nog nauwkeuriger. Dit heet 'bed-channel' configuratie.
Een 7.1.4 setup (7 surround, 1 sub, 4 height) is een gouden standaard voor de meeste home cinema's. De techniek achter actieve ruisonderdrukking zit 'm ook in de frequenties. Atmos maakt gebruik van een 24-bit/48kHz geluidsbandbreedte (of zelfs 24-bit/96kHz in de hoogste kwaliteit versies). Dit zorgt voor een extreem dynamisch bereik.
Het verschil tussen een fluistering en een ontploffing is voelbaar, zonder dat je volume constant hoeft te adjusten.
Voor de echte puristen die hun woning via KNX sturen, is het goed om te weten dat moderne AV-receivers van merken als Marantz of Anthem vaak naadloos integreren in domotica-systemen. Je kunt via Control4 of Crestron eenvoudig schakelen tussen 'Film Modus' (met Atmos ingeschakeld en verlichting gedimd) en 'Muziek Modus' (stereo, helder licht).
De investering: van €1.500 tot €15.000+
Wat kost zo'n Atmos-ervaring nu eigenlijk? De prijzen lopen enorm uiteen, afhankelijk van de kwaliteit en integratie die je zoekt.
Laten we een reëel pad schetsen. Een beginnende set-up kan al vanaf €1.500 tot €2.500. Denk aan een degelijke 5.1.2 receiver van Denon of Yamaha (rond €800) en een setje losse inbouwspeakers van bijvoorbeeld Klipsch of Monitor Audio voor de hoogte (€400 per paar). Dit is een instap die al een wereld van verschil maakt.
De serieuze 'High-End' beleving begint rond de €5.000 tot €10.000. Hier kies je voor een processor van Meridian of een high-end receiver van Anthem.
Je speakerpakket van Bowers & Wilkins of KEF (serie 700 of R-series) kost al gauw €4.000 voor een 7.1.4 set.
De integratie met je KNX-systeem om de verlichting en projector automatisch te laten zakken via een Crestron systeem, telt hier ook bij op. De absolute top, met een Trinnov processor en custom-made speakers (zoals van Perlisten), inclusie installatie en kamercalibratie, kan makkelijk richting de €15.000 of meer gaan. Dat is geen prijskaartje voor een speaker, maar voor een permanente waardevermeerdering van je woning.
Praktische tips voor integratie in je slimme huis
Als je een nieuwe woning bouwt of rigoureus verbouwt, denk dan direct na over de kabels. Trek voor elke speaker (inclusief de height speakers) een aparte kabel naar de plek van je receiver.
Ook als je ze nu niet meteen gebruikt. Het is een kleine moeite nu, maar een enorme frustratie later. Zorg dat je genoeg kanalen (speakergroepen) op je receiver hebt voor je toekomstplannen.
Liever een 11-kanaals receiver voor een 7.1.4 setup dan een 9-kanaals die je later moet vervangen.
Voor degenen die al een KNX-systeem hebben: vraag je integratiepartner om de seriële of IP-sturing van je AV-receiver te koppelen. Zo kun je met één druk op de wandbediening of tablet (via Control4 of een eigen KNX-interface) de hele kamer klaarmaken voor film. Denk aan: lichten dimmen naar 10%, scherm omhoog, projector aan, versterker aan, en surroundmodus activeren. Vergeet hierbij niet het netwerkverkeer te optimaliseren voor een stabiele streamingervaring.
Dat is de ultieme combinatie van techniek en gemak. Tot slot: vergeet de akoestiek.
Dure speakers in een kale, vierkante kamer klinken niet optimaal. Een paar slim geplaatste absorptiepanelen of een mooi karpet doen wonderen voor de helderheid van je Atmos-weergave.