Hoe je een 'Nacht-route' programmeert met gedimde orientatieverlichting
Een nacht-route met gedimde orientatieverlichting voelt als een warm welkom in je eigen huis. Je loopt van de slaapkamer naar de badkamer en het licht volgt je zachtjes, zonder dat je ogen pijn doen van fel licht.
In een high-end KNX-omgeving met DALI-sturing bouw je dat in een paar uur. Je hebt geen magie nodig, alleen een plan en de juiste instellingen in je Crestron- of Control4-project.
Wat je nodig hebt
Zorg dat je een werkende KNX-bus hebt met ETS5 of ETS6, en dat je DALI-gateways en voedingen geïnstalleerd zijn. Je hebt DALI-lichtbronnen nodig, bijvoorbeeld DALI-LED-drivers van Tridonic of Osram, en DALI-2 detectoren van Gira, Jung of Basalte. Je Crestron- of Control4-processor moet de KNX-GA’s kennen en de DALI-scenes kunnen aansturen. Reken op een budget van €1.500–€3.000 voor een setup van 10–15 DALI-lampen, afhankelijk van merk en armaturen.
- KNX-interface of IP-router (Gira, Jung, MDT)
- DALI-gateway (Gira DALI-Gateway, Helvar 9100)
- DALI-voeding (minimaal 160 mA per lijn)
- DALI-LED-drivers (Tridonic, Osram, Helvar)
- DALI-2 bewegings- en aanwezigheidsdetectoren
- Crestron of Control4 processor met KNX-IP-interface
- ETS5/ETS6 en DALI-Tool (DT8-compatibel)
Stap 1: DALI-lijn en groepen inrichten
Open je DALI-tool en adresseer elke driver. Begin met een korte burst van 2 minuten per lamp en noteer de DALI-adressen in een Excel-sheet.
- Sluit de DALI-gateway aan op de KNX-bus en voed de DALI-lijn met een aparte DALI-voeding.
- Activeer de DALI-bus in de tool en scan naar adressen.
- Ken elk adres toe aan een logische groep (bijv. groep 1: slaapkamer).
- Test kort: stuur een commando “ON” naar elk adres en controleer of de lamp reageert.
Maak drie groepen: slaapkamer, gang, badkamer. Zorg dat elke groep onder de 160 mA blijft; bij 12 DALI-drivers van 12 mA zit je veilig.
Veelgemaakte fout: DALI-adressen dubbel toewijzen, waardoor lampen onbetrouwbaar reageren. Controleer na elke adreswijziging de busstatus. Reken op 30–45 minuten voor 10–15 lampen.
Stap 2: KNX-GA’s en DALI-scenes definiëren
Maak in ETS een groep adresstructuur die logisch is. Gebruik een 3-level schema: gebouw → verdieping → ruimte.
- Maak KNX-GA’s: 1/1/1 (gang nacht), 1/1/2 (badkamer nacht), 1/1/3 (slaapkamer oriëntatie).
- Programmeer DALI-scenes: scene 1 = oriëntatie 10%, scene 2 = nacht 5%, scene 3 = uit.
- Koppel in de DALI-tool de scenes aan de groepen.
- Link in ETS de KNX-GA’s aan de DALI-scenes via de gateway.
Leg DALI-scenes vast als virtuele schakelaars: nacht, oriëntatie, schoonmaken. Crestron of Control4 stuurt de KNX-GA’s aan en activeert de DALI-scenes via de gateway.
Tip: houd scene-nummers laag en consistent. Gebruik geen scenes boven 16 tenzij je gateway dat expliciet ondersteunt. Plan 45–60 minuten voor deze stap.
Stap 3: Detectoren plaatsen en gevoeligheid instellen
Plaats DALI-2 detectoren op de juiste hoogte: 2,2–2,5 meter boven de vloer, gericht naar bewegingspaden.
- Monteer de detector stevig en sluit aan op de DALI-bus.
- Stel de bewegingsgevoeligheid in: medium voor gangen, laag voor slaapkamers.
- Activeer de lux-sensor en zet de drempel op 10 lux.
- Test: loop het pad en controleer dat het licht binnen 2 seconden reageert.
In gangen richt je ze op een diagonaal traject van 6–8 meter. Zet de vertraging op 30 seconden voor oriëntatie en 3–5 minuten voor nachtmodus. Gebruik een lux-waarde van 5–10 lux voor automatisch inschakelen.
Veelgemaakte fout: detector te dicht bij een raam of HVAC-vent, wat valse triggers geeft. Test op verschillende tijdstippen. Reken op 20–30 minuten per detector.
Stap 4: Nacht-route programmeren in Crestron/Control4
De nacht-route is een sequentie die het licht volgt: van de automatische licht-wekker in de slaapkamer naar de badkamer, via de gang.
- Bepaal het pad: slaapkamer → gang → badkamer.
- Creer een scene “Nacht-route” die per ruimte DALI-scenes activeert: 5% nacht, 10% oriëntatie.
- Voeg tijdsvertragingen toe: gang 15 seconden na verlaten slaapkamer, badkamer 20 seconden na binnenkomst.
- Koppel een KNX-GA (bijv. 1/1/10) aan de start van de route.
- Test met een wandcontactschakelaar of keypad (Gira System 3000, Basalte Deseo).
In Crestron programmeer je een sequentie in SIMPL Windows; in Control4 gebruik je Composer Pro met een scene. Activeer de route met een KNX-GA of een fysieke knop naast het bed. Zorg dat het licht alleen dimt en niet uitschakelt, zodat je altijd zicht houdt. Tip: houd de vertraging kort maar comfortabel.
Bij een ganglengte van 8 meter is 10–15 seconden voldoende. Plan 60–90 minuten voor de programmering.
Stap 5: Dimcurve en kwaliteit afstemmen
DALI DT8 ondersteunt logarithmische dimcurves. Zorg dat 5% nacht nog net zichtbaar is en 10% oriëntatie zacht genoeg voor nachtelijke ogen.
- Open de DALI-tool en selectie de groepen.
- Stel de dimcurve in op DT8-logarithmisch.
- Test de 5%-waarde: controleer dat de lamp stabiel blijft zonder flikker.
- Meet de lux en pas indien nodig de scene aan.
Test met een lichtmeter op 1 meter afstand: richtwaarden 5–15 lux voor nacht, 20–30 lux voor oriëntatie. Pas de fade-tijden aan: 2–4 seconden voor nacht, 1–2 seconden voor oriëntatie. Veelgemaakte fout: te snelle fade-tijd waardoor het licht onnatuurlijk aanvoelt.
Test altijd in het donker. Reken op 30–45 minuten voor fijnafstemming.
Stap 6: Verificatie en debugging
Controleer of de route soepel loopt en geen ongewenste uitschakelingen geeft. Loop het pad drie keer en noteer elke afwijking.
- Activeer de nacht-route en loop het pad in 30 seconden.
- Controleer dat elk segment binnen 2 seconden reageert en stabiel blijft.
- Meet lux-waarden op drie punten per ruimte.
- Log de KNX- en DALI-bus; zoek naar foutmeldingen of time-outs.
- Test de fallback: schakel handmatig uit via een wandcontact en activeer opnieuw.
Gebruik de KNX-monitor om de GA’s te bekijken en de DALI-tool voor buslogboeken. Zorg dat de HVAC- en beveiligingsintegratie niet interfereert met de verlichting.
Plan 45–60 minuten voor deze testronde. Als er afwijkingen zijn, corrigeer eerst de detectoren en daarna de scenes.
Verificatie-checklist
- DALI-adressen uniek en groepen onder 160 mA
- KNX-GA’s logisch en gekoppeld aan DALI-scenes
- Detectoren op 2,2–2,5 meter met correcte lux-drempel
- Nacht-route start met KNX-GA of keypad en loopt soepel
- Dimcurve DT8-logarithmisch, fade 2–4 seconden
- Meetwaarden: nacht 5–15 lux, oriëntatie 20–30 lux
- Geen interferentie met HVAC of beveiliging
- Buslogboeken zonder fouten of time-outs
Met deze stappen heb je een nacht-route die je huis comfortabeler en veiliger maakt. Het licht voelt zacht, de techniek blijft stabiel en je kunt elke ruimte apart bijstellen via geavanceerde DALI-scenes.
Voor een groter project voeg je extra detectoren toe en koppel je de route aan je Crestron- of Control4-omgeving. Zo wordt centrale aansturing via een licht-computer een naadloos onderdeel van je KNX-domotica.