Hoe je een 'Zonsondergang-scène' programmeert die langzaam overgaat
Stel je voor: je zit op de bank, de gordijnen gaan dicht, je Crestron-processor zet de verlichting zachtjes aan en langzaam dimt een warme gloed over je woonkamer.
Dat is een zonsondergang-scène, en je kunt hem zelf programmeren. Geen poespas, gewoon een paar slimme stappen in je DALI-omgeving en je bent klaar.
Wat je nodig hebt voordat je begint
Je hebt een werkende KNX-installatie nodig met een DALI-gateway, bijvoorbeeld een Gira System 5 of een Jung DALI-Master.
Zorg dat je een DALI-bus hebt met minimaal 10 adressen vrij voor je verlichtingsgroepen. Gebruik DALI-2 armaturen van merken als Tridonic of Helvar voor de beste dimcurve.
Je software is minimaal ETS 5.7 of nieuwer, met de DALI-app. Heb je een Crestron- of Control4-processor? Zorg dat de DALI-bridge is geïntegreerd via IP. Reken op een uurtje programmeertijd en een budget van €150-€300 voor extra DALI-actoren als je ze nog niet hebt.
Verder: een laptop met ETS, een stabiele netwerkverbinding, en een kop koffie.
Je werkt in een veilige omgeving; schakel de hoofdschakelaar uit als je armaturen aansluit. Hou een multimeter paraat voor spanningstesten.
Stap 1: DALI-groepen en adressen instellen
Open ETS en ga naar je DALI-gateway. Maak drie groepen aan: achtergrondlicht (groep 1), sfeerverlichting (groep 2), en accentverlichting (groep 3). Gebruik DALI-adressen 1-3 voor de groepen en 4-12 voor individuele armaturen binnen die groepen.
Programmeer elk armatuur met de DALI-tool. Druk op de learn-knop van het armatuur, stuur een ‘set address’ via ETS.
Doe dit bijvoorbeeld voor 4 spots in groep 2 op adressen 5-8. Controleer of elk lampje reageert met een korte test-dim van 20% naar 80%.
Veelgemaakte fout: adressen dubbel toewijzen. Check altijd je adressenlijst in ETS voordat je opslaat. Een dubbel adres zorgt voor flikkeren en onverwacht gedrag. Sla na elke groep direct op om verwarring te voorkomen.
Stap 2: Dimcurves kalibreren voor een warme gloed
Elk DALI-armatuur heeft een dimcurve. Ga naar het tabblad ‘Dimcurve’ en kies voor een logaritmische curve met een warme tint: start bij 1% (bijna uit) en eindig bij 100% (voluit).
Test met een lichtmeter of je oog: 1% moet net zichtbaar zijn, 100% fel maar niet scherp.
Stel de kleurtemperatuur in op 2700K voor de achtergrondgroep en 2200K voor de sfeergroep. Gebruik DALI-2 armaturen die dit ondersteunen; anders krijg je een koud, onnatuurlijk effect. Test de curve op elk adres; kleine verschillen zijn normaal.
Foutje gemaakt? Herstel door de curve te resetten en opnieuw te kalibreren. Sla elke wijziging op en voer een korte dim-test uit van 0% naar 100% om de overgang te controleren. Doe dit voor alle groepen, niet alleen de hoofdgroep.
Stap 3: De zonsondergang-scène programmeren in ETS
Maak een nieuwe scène aan in ETS, noem het ‘Zonsondergang’. Voeg drie fasen toe: fase 1 (0-30 seconden), fase 2 (30-90 seconden), fase 3 (90-180 seconden).
Stel in fase 1 de achtergrondgroep in op 20% dim, kleur 2700K. In fase 2 dim de sfeergroep van 10% naar 60% en schakel de accentgroep in op 30% met een lichte focus op de wand.
Gebruik een tijdsverloop van 60 seconden voor fase 2. In fase 3 zet je de achtergrond op 30%, de sfeer op 80% en de accenten op 50%, totaal 180 seconden. Gebruik de DALI-scène-functie om elk dimniveau vast te leggen. Test elke fase apart: start bij 0%, activeer fase 1, en kijk of de overgang soepel loopt. Begrijp je het verschil tussen fase-afsnijding en DALI-dimmen goed? Sla de scène op en koppel deze aan een KNX-groep voor eenvoudige aanroep.
Stap 4: Integratie met Crestron of Control4 voor soepele overgang
Als je een Crestron-processor hebt, maak een script dat de DALI-scène aanroept via IP. Gebruik de DALI-bridge-module en stel een fade-tijd in van 3 seconden per stap.
Voor Control4: voeg de DALI-driver toe en programmeer een custom commando dat de scène activeert.
Koppel de scène aan een KNX-groepscenaria, bijvoorbeeld GA 1/1/10. Activeer de scène via een wandschakelaar of een app. Test de integratie: druk op de knop en volg de timing.
Als de overgang te snel aanvoelt, verleng de fade-tijd met 2 seconden. Veelgemaakte fout: vergeten de DALI-bridge te koppelen aan de processor. Check de IP-adressen en de verbinding in ETS. Een losse bridge zorgt voor een scène die niet start. Sla je configuratie op en test opnieuw.
Stap 5: Timing fine-tunen voor een natuurlijk effect
Je wilt een zachte, geleidelijke overgang. Ontdek hoe je een 'Film-scène' programmeert met zachte indirecte verlichting: stel de fade-tijd per stap in op 3-5 seconden, en de totale scène op 180 seconden.
Gebruik een timer in ETS of Crestron om de fasen te triggeren. Test met je oog: de overgang moet voelen als een zon die langzaam zakt.
Voeg een kleine willekeurige variatie toe: verander de dimniveaus met 2-3% per run om een levendig effect te creëren. Gebruik hiervoor een eenvoudige scriptfunctie in Crestron of een DALI-scène met variabele niveaus. Test verschillende avonden voor het beste resultaat. Fouten die je wilt vermijden: te harde overgangen door te korte fade-tijden, of een te vlak effect door te weinig variatie.
Pas aan tot het natuurlijk voelt. Sla elke wijziging op en test de scène opnieuw.
Stap 6: Verificatie-checklist
- DALI-groepen en adressen correct ingesteld en getest?
- Dimcurves gekalibreerd op 2700K en 2200K met logaritmische curve?
- Scène bestaat uit drie fasen met juiste timing (30s, 60s, 90s)?
- Crestron/Control4-integratie werkend en gekoppeld aan KNX?
- Overgangen soepel en natuurlijk aanvoelend?
- Elke stap opgeslagen en getest met een korte dim-test?
Als je alle items kunt afvinken, is je zonsondergang-scène klaar voor gebruik.
Schakel de scène in via je wandschakelaar of app en geniet van de sfeer. Met deze stappen heb je een high-end, warme zonsondergang-scène die perfect past in je KNX- en DALI-omgeving. Wil je de beleving doortrekken naar buiten? Ontdek hoe je een 'Buiten-scène' programmeert voor een zomeravond. Geen generieke oplossingen, maar een op maat gemaakt effect voor je woonkamer. Veel programmeerplezier!